امّا نزديكان و خويشاوندان چنانچه فرزندان و اقارب انسان زياد شود هر كدام از آنها به منزلهء چشم و دست براى او خواهد بود و به سبب وجود آنها چيزهايى از امور دنيا كه از نظر دين مهمّ است براى او ميسّر خواهد شد كه اگر تنها مىبود مىبايست مدّت درازى به آنها سرگرم باشد ، و هر چه دلت را از حوايج و ضرورتهاى دنيا آسوده سازد ياور تو در دين تو است و در اين صورت نعمت است . امّا عزّت و مقام وسيله‌اى است كه انسان خوارى و ستم را از خود دور مىگرداند و هيچ مسلمانى از اين بىنياز نيست ، چه از دشمنى كه او را آزار دهد و ستمگرى كه عمل و آسايش او را بر هم زند ، و دلش را كه سرمايهء اوست مشغول سازد فارغ نخواهد ماند ؛ و اين مشغوليّتها تنها از طريق عزّت و مقام دفع مىشود . از اين رو گفته‌اند : دين و پادشاهى دو همزادند . خداوند فرموده است : وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ ، « 16 » و معناى مقام و موقعيت جز تملّك دلها نيست ، همچنان كه معناى غنا و توانگرى جز تملّك درهم و دينار نمىباشد . هر كس داراى درهم و دينار شود دلها مسخّر او مىگردد و صاحبان دلها آزار را از او دفع مىكنند ؛ و انسان همان گونه كه به سقفى نياز دارد كه از باران بدان پناه برد ، و به جبّه‌اى كه سرما را از خود دفع كند ، و به سگى كه گرگ را از احشام خود دور گرداند به همين گونه نيازمند كسى است كه شرارت اشرار را به وسيلهء او از خود بر طرف سازد . از اين رو پيامبرانى كه داراى ملك و سلطنت نبودند پادشاهان را مراعات مىكردند و طالب حيثيّت و مقام در نزد آنها بودند . همچنين علماى دين همين شيوه را اختيار كردند بى آن كه با متابعت از آنها قصد استفاده از خزاين آنان را داشته و بخواهند در دنيا سودجويى و مال اندوزى كنند . گمان مبر كه نعمت خداوند متعال بر پيامبرش به هنگامى كه او را نصرت بخشيد و دين او را كامل گردانيد و بر همهء دشمنانش پيروزى داد و محبّت او را در دلها جايگزين ساخت تا آنگاه كه عزّت و شوكتش گسترش يافت كمتر بود از زمانى كه مورد ضرب و آزار قرار داشت تا آن حدّ كه ناگزير به گريز و هجرت شد . اگر بگويى : كرامت طايفه و شرافت خانواده از نعمتهاى خداست يا نه ؟ مىگويم آرى از نعمتهاى خداست . پيامبر ( ص ) فرموده است : « امامان از قريشند » ؛ « 17 » از اين رو

--> ( 16 ) بقره / 251 : و اگر خداوند برخى از مردم را به وسيلهء برخى ديگر دفع نكند زمين تباه مىشود . ( 17 ) سنن حاكم و بيهقى از حديث على ( ع ) به سند حسن ، الجامع الصّغير .